https://grd.yazd.ac.ir/ کاوش های جغرافیایی مناطق بیابانی fa daily 1 Wed, 21 Jan 2026 00:00:00 +0330 Wed, 21 Jan 2026 00:00:00 +0330 https://grd.yazd.ac.ir/article_4093.html ریگزارها با اثرات منفی زیست‌محیطی همراه هستند و به همین دلیل در طی سال‌های اخیر سعی شده است تا با استفاده از روش‌های مختلفی از جمله ایجاد پوشش جنگلی، محدوده ریگزارهای تثبیت شود. در این پژوهش به‌منظور ارزیابی کارایی جنگل‌کاری‌های صورت گرفته، به بررسی تاثیرات این جنگل‌کاری‌ها در محدوده ریگزارهای استان‌های خوزستان، کرمان و اصفهان پرداخته شده است. در این تحقیق از لایه رقومی جنگل کاری های صورت گرفته در ایران، تصاویر ماهواره MODIS و تصاویر گوگل ارث، به‌عنوان مهم‌ترین داده‌های تحقیق استفاده شده است. مهم‌ترین ابزارهای تحقیق، ArcGIS، گوگل ارث و سامانه گوگل ارث انجین بوده است. در این تحقیق ابتدا به ترسیم محدوده ریگزارها و شناسایی مناطق جنگل‌کاری شده پرداخته شده است و سپس به ارزیابی تاثیرات جنگل-کاری‌های صورت گرفته بر وضعیت غلظت گردوغبار و جابجایی تپه‌های ماسه‌ای پرداخته شده است. بر اساس نتایج بدست آمده، بالاترین تاثیرگذاری جنگل‌کاری‌های صورت گرفته در کاهش غلظت گردوغبار با ضریب پیکسلی 51/0، مربوط به ریگزارهای کرمان و کم‌ترین آن با ضریب 23/0، مربوط به ریگزارهای خوزستان بوده است. نتایج ارزیابی تاثیر جنگل‌کاری‌های صورت گرفته بر وضعیت جابجایی تپه‌های ماسه‌ای در ریگزارهای مورد مطالعه بیانگر این است بالاترین میزان کنترل و تثبیت تپه‌های ماسه‌ای مربوط به ریگزارهای منفرد خوزستان بوده است که حدود 1 متر جابجایی داشته‌اند و بعد از آن نیز ریگزارهای اطراف شهرهای کرمان و اردستان، با جابجایی کم‌تر از 10 متر، دارای بالاترین تثبیت و کنترل بوده‌اند. https://grd.yazd.ac.ir/article_4026.html فرونشست زمین عبارت است از پایین رفتن تدریجی یا ناگهانی سطح زمین که در اثر عوامل مختلفی به وقوع می پیوندد پژوهش حاضر با هدف واکاوی فرونشست زمین براثر برداشت زیاد آب های زیرزمینی در حوضه شمالی دشت یزد-اردکان انجام شده است .برای دستیابی به این هدف ، از ماهواره ای راداری سنتینل ۱ ، ماهواره لندست و اداده های مربوط به چاه های پیزومتری در بازه زمانی (2005-2020) استفاده شده است . نتایج نشان می دهد محدوده مطالعاتی در طی دوره زمانی 15ساله ، 8 سانتی متر فرونشست داشته که رقم قابل توجهی می باشد.آنالیز مکانی فرو نشست رخ داده بیانگر این است که بیش ترین میزان فرو نشست مر بوط به مناطق های میبد، بفروئیه،اردکان و احمد آباد )بوده است که این مناطق با افت سطح آب های زیرزمینی مواجه است ،براین اساس ، یکی از دلایل فرو نشست رخ داده ، افت منابع آب زیرزمینی بوده است اما رفتار ناهنجار چاه رکن آباد عمیق نه تنها افت آب نداشته بلکه هرسال ۸۱ سانتی متر آب بالا می آید تا حدی که همگام با شیب زمین است. همچنین در بررسی تاثیر افت سطح آب های زیرزمینی بر فرو نشست زمین از شاخص همبستگی استفاده شده است که نتایج به دست آمده نشان می دهد همبستگی معنا داری بین این دو متغیر شناسایی نشده است . عدم همبستگی بین تغییرات آب های زیرزمینی و فرونشست زمین می تواند ناشی از عوامل زمین شناسی،هیدروژئولوژیکی یا روش های اندازه گیری و موارد دیگری باشد . https://grd.yazd.ac.ir/article_4135.html هدف این پژوهش،بررسی نقش اکوسیستم کارآفرینی و نوآوری در توسعه پایدار شهری منطقه آزاد چابهار است.پژوهش حاضر از نظر هدف،کاربردی و از نظر روش،توصیفی–تحلیلی است.جامعه آماری شامل کنشگران اصلی اکوسیستم کارآفرینی و نوآوری شهر چابهار (کارآفرینان، سرمایه‌گذاران، مسئولان نهادی و صاحب‌نظران دانشگاهی) حدود ۳۰۰۰ نفر بود که بر اساس فرمول کوکران، ۳۴۱ نفر به‌عنوان نمونه انتخاب شدند.داده‌ها با استفاده از آزمون t تک‌نمونه‌ای،رگرسیون چندمتغیره و تحلیل مسیر تحلیل شد.نتایج آزمون t نشان داد که میانگین هر سه متغیر اصلی در سطحی بالاتر از حد متوسط نظری قرار دارند؛به‌گونه‌ای که میانگین اکوسیستم کارآفرینی و نوآوری 128/3 میانگین زنجیره ارزش گردشگری هوشمند 151/3 و میانگین توسعه پایدار شهری 089/3 به دست آمد.نتایج تحلیل رگرسیون نشان می‌دهد که در چارچوب اکوسیستم کارآفرینی و نوآوری، بعد منابع انسانی و دانش با ضریب 376/0 قوی‌ترین تأثیر مثبت را بر توسعه پایدار شهری دارد.همچنین این بعد با ضریب بتای 338/0 بیشترین نقش را در تقویت زنجیره ارزش گردشگری هوشمند ایفا می‌کند.علاوه بر این، زنجیره ارزش گردشگری هوشمند با ضریب بتای 452/0 اثر مستقیم، مثبت و معناداری بر توسعه پایدار شهری دارد.همچنین نتایج تحلیل مسیر، اکوسیستم کارآفرینی و نوآوری علاوه بر اثر مستقیم بر توسعه پایدار شهری، از مسیر میانجی زنجیره ارزش گردشگری هوشمند نیز اثرگذار است؛ به‌طوری‌که اثر مستقیم 50/0، اثر غیرمستقیم 216/0 و اثر کل 756/0 برآورد شد. این نتایج بیانگر آن است که تقویت سرمایه انسانی، منابع مالی و سازوکارهای نوآورانه در چارچوب اکوسیستم کارآفرینی می‌تواند از طریق توسعه زنجیره ارزش گردشگری هوشمند، زمینه ارتقای توسعه پایدار شهری چابهار را به‌طور معناداری فراهم آورد. https://grd.yazd.ac.ir/article_4091.html انسجام اجتماعی در شهرهای پساجنگ و چندقومیتی، به‌ویژه در مقیاس محلات، نه صرفاً محصول ترکیب قومی، بلکه حاصل تعامل پیچیده میان فرم کالبدی و ساختار شبکه‌های اجتماعی است. با وجود مطالعات گسترده درباره جدایی‌گزینی فضایی، پژوهش‌های موجود فاقد تحلیل نظام‌مند مکانیسم‌های علی تولید انسجام از طریق تعامل دیالکتیکی پیکره‌بندی فضایی و ریخت‌شناسی شبکه اجتماعی هستند. داده‌های اولیه از محلات کابل نوسان شاخص گسست فضایی-اجتماعی (22/0 تا 68/0) را نشان می‌دهد و این سوال را ایجاد می‌کند که چرا محلات با شرایط کالبدی و ترکیب قومی مشابه، سطوح متفاوت انسجام اجتماعی دارند؟ این پژوهش سه محله ریکاخانه، کارته‌سخی و دهمزنگ را بررسی کرد. روش‌شناسی ترکیبی شامل تحلیل چیدمان فضا برای شاخص‌های هم‌پیوندی و اتصال، تحلیل شبکه‌های اجتماعی مبتنی بر پرسشنامه ۴۵۰ خانوار و ۵۰ مصاحبه عمیق برای سنجش چگالی، قطر و درصد پیوندهای بین‌قومی، و مدل‌سازی معادلات ساختاری (SEM) برای آزمون روابط علی و نقش واسطه‌ای شبکه اجتماعی بود. نتایج نشان داد پیکره‌بندی فضایی علاوه بر اثر مستقیم مثبت بر انسجام اجتماعی (β = 0/35)، از طریق تقویت ریخت‌شناسی شبکه اجتماعی اثر غیرمستقیم معنادار دارد (β = 0/17) و اثر مستقیم شبکه اجتماعی بر انسجام (β = 0/48) قوی‌ترین مسیر علی است. فضاهای عمومی نفوذپذیر تعاملات روزمره را تسهیل و گفتمان هم‌زیستی طبیعی را تقویت می‌کنند، در حالی که معابر بن‌بست‌وار گفتمان انزوا را بازتولید می‌کنند .این پژوهش چارچوب تلفیقی ریخت‌شناسی اجتماعی-فضایی ارائه می‌دهد و نشان می‌دهد انسجام اجتماعی محصول هم‌تکامل پیکره‌بندی فضایی و شبکه اجتماعی است و مداخلات هم‌زمان در ابعاد کالبدی و اجتماعی برای هم‌زیستی پایدار ضروری‌اند. https://grd.yazd.ac.ir/article_4116.html بحران‌های اقلیمی ضرورت بازنگری در مفاهیم عدالت فضایی و رضایت‌مندی شهروندی را در نظام‌های برنامه‌ریزی شهری دوچندان کرده است.هدف اصلی این پژوهش،تحلیل ادراک شهروندان از عدالت اقلیمی و تأثیر آن بر رضایت از برنامه‌ریزی شهری اقلیم‌محور در شهر جهرم است.این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش توصیفی–تحلیلی بوده و داده‌های آن از طریق پرسشنامه محقق‌ساخته گردآوری شده است.جامعه آماری شامل شهروندان شهر جهرم و متخصصان حوزه مدیریت و برنامه‌ریزی شهری و اقلیم شناسان است.جمعیت شهر جهرم بر اساس سرشماری سال ۱۳۹۵ برابر با ۱۴۱۶۳۴ نفر بوده و حجم نمونه شهروندان با استفاده از فرمول کوکران ۳۸۳ نفر تعیین شد که به روش تصادفی ساده انتخاب شدندهمچنین ۳۰ نفر از متخصصان مرتبط با حوزه برنامه‌ریزی شهری به‌عنوان نمونه انتخاب شدند.نتایج آزمون تی تک‌نمونه‌ای نشان دادمیانگین کلی عدالت اقلیمی ادراک‌شده در شهر جهرم از دیدگاه شهروندان 954/2 و از دیدگاه متخصصان 967/2 است که بیانگر سطحی کمتر از حد متوسط در هر دو گروه است. در مقابل، میانگین رضایت از برنامه‌ریزی شهری اقلیم‌محور ازنظر شهروندان 114/3 و از نظر متخصصان 219/3 بوده و حاکی از ارزیابی نسبتاً مطلوب از وضعیت برنامه‌ریزی شهری در جهرم است.همچنین نتایج تحلیل رگرسیون نشان داد عدالت توزیعی با ضریب بتای 411/0 بیشترین نقش،عدالت رویه‌ای با ضریب 362/0،عدالت در دسترسی با ضریب 290/0 و عدالت نسلی با ضریب 183/0 کمترین نقش را در پیش‌بینی رضایت از برنامه‌ریزی شهری اقلیم‌محور دارند.به طور کلی، ادراک عدالت در توزیع منابع و شفافیت در فرآیندهای تصمیم‌گیری از عوامل کلیدی درافزایش رضایت شهروندان و موفقیت سیاست‌های اقلیمی درشهرجهرم محسوب می‌شود. https://grd.yazd.ac.ir/article_4133.html شناخت الگوی استقرار و روابط فضایی واحدهای مرغداری صنعتی، به‌عنوان یکی از ارکان اصلی تأمین پروتئین حیوانی و امنیت غذایی، برای برنامه‌ریزی فضایی و مدیریت پایدار این صنعت اهمیت ویژه‌ای دارد. هدف این پژوهش، تحلیل الگوی فضایی استقرار مرغداری‌های صنعتی در استان خراسان رضوی و تبیین نقش عوامل موثر در شکل‌گیری این الگو است. داده‌های پژوهش شامل واحد مرغداری صنعتی در سال 1403 و مجموعه‌ای از متغیرهای طبیعی، زیرساختی و جمعیتی است. برای تحلیل الگوی فضایی از شاخص میانگین نزدیک‌ترین همسایه، تراکم کرنل و بیضی انحراف استاندارد و برای بررسی روابط میان متغیرها از ضریب همبستگی اسپیرمن و مدل هاردل فضایی استفاده شده است. نتایج نشان داده‌اند که الگوی استقرار مرغداری‌ها به‌شدت خوشه‌ای و معنادار بوده است (ANN=0.316, p<0.0001) و تمرکز اصلی فعالیت‌ها در امتداد محورهای ارتباطی و پیرامون مراکز جمعیتی شکل‌گرفته است. تحلیل تراکم کرنل و بیضی انحراف استاندارد نیز وجود ساختار فضایی قطب-محور و جهت‌دار را تأیید کرده‌اند. نتایج همبستگی اسپیرمن نشان داده‌اند که تراکم مرغداری‌ها با تراکم جمعیت همبستگی مثبت و با فاصله از جاده، فاصله از شهر، فاصله از کارخانه‌های خوراک دام، دما و شیب همبستگی منفی داشته است. نتایج مدل هاردل فضایی نشان داده‌اند که در مرحله استقرار مرغداری‌ها، تراکم جمعیت قوی‌ترین اثر مثبت را دارد (73/46)، درحالی‌که فاصله از کارخانه‌های خوراک دام(41/1-)، دما (20/1-) و فاصله از شهر (13/1-) مهم‌ترین اثرات منفی را بر احتمال استقرار دارند. در مرحله شدت تراکم فعالیت نیز فاصله از جاده (40/1-)، فاصله از کارخانه‌های خوراک دام (02/1-) و دما (79/0) بیشترین اثر منفی و معنادار را نشان دادند. https://grd.yazd.ac.ir/article_4140.html Ecotourism development, as a community-based strategy, holds considerable potential for empowering rural women in desert regions. This study aimed to investigate the effect of ecotourism development on the economic, social, environmental, and psychological empowerment of rural women in the desert areas of Damghan County. The research is applied in terms of purpose, quantitative in terms of data collection method, and descriptive-survey in nature with a causal-explanatory approach. The reliability of the instrument was confirmed with a Cronbach’s alpha coefficient above 0.70. Data analysis was conducted using SPSS 27 and SmartPLS 3 software.The results revealed that ecotourism development had a positive and significant effect on the empowerment of rural women with a path coefficient of β=0.777and the model was able to explain R2=0.604 of the variance in the dependent variable. Among the four dimensions of empowerment, the psychological dimension ranked first with a mean of 3.51 and a path coefficient of β=0.737 The environmental dimension ranked second with a mean of 3.30 and β=0.355the social dimension ranked third with a mean of 3.29 and β=0.679, and the economic dimension ranked fourth with a mean of 3.13 and β=0.378. Ecotourism development contributed to increased income, strengthened social participation, and enhanced environmental awareness among women through employment opportunities such as hosting eco-lodges, selling handicrafts, . However, the presence of cultural barriers, inadequate tourism infrastructure, and limited institutional support indicate that comprehensive planning, entrepreneurship training, infrastructure development, and financial support for women-led rural businesses are essential to fully leverage the potential of ecotourism. https://grd.yazd.ac.ir/article_4143.html این پژوهش با هدف اولویت‌بندی ابعاد و شاخص‌های جهانی‌شدن کلان‌شهر اصفهان و ارائه راهبردهای متناسب با آن انجام شده است. جهانی‌شدن به عنوان فرآیندی پیچیده، تأثیرات عمیقی بر ابعاد اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و کالبدی شهرها گذاشته و مفهوم «شهر جهانی» را به عنوان مرکز ثقل شبکه‌های بین‌المللی مطرح ساخته است. این تحقیق ب با رویکرد توصیفی- تحلیلی و با استفاده از روش‌های کتابخانه‌ای و میدانی، تحلیل سلسله‌مراتبی (AHP) و مدل SWOT با بهره‌گیری از نظرات جامعه آماری که شامل ۷۲ نفر از خبرگان و کارشناسان برنامه‌ریزی شهری و جغرافیای سیاسی در اصفهان بوده، به بررسی مؤلفه‌ها و شاخص‌های مؤثر بر جهانی‌شدن شهرها و ارزیابی وضعیت اصفهان پرداخته است. یافته‌ها بیانگر آن است که از میان ۳۷ شاخص در قالب پنج بعد اصلی، بعد فرهنگی- اجتماعی با وزن ۳۲۷/۰ بالاترین اولویت را دارد و شاخص‌های «میراث فرهنگی ثبت جهانی یونسکو» (۰۵۹/۰)، «گردشگری بین‌المللی» (۰۵۱/۰) و «حضور شرکت‌های چندملیتی» (۰۴۶/۰) مهم‌ترین شاخص‌های جهانی‌شدن اصفهان هستند. میانگین وزنی وضعیت فعلی اصفهان ۴۶/۲ از ۵ (ضعیف رو به متوسط) بوده و موقعیت‌یابی استراتژیک این شهر، در ربع ST (رقابتی- تدافعی) قرار دارد. بر این اساس راهبردهایی نظیر تقویت برند فرهنگی اصفهان در برابر رقبای منطقه‌ای، جلوگیری از مهاجرت نخبگان با ایجاد فرصت‌های شغلی در صنایع خلاق، و راه‌اندازی کمپین بین‌المللی نجات زاینده‌رود با استفاده از جایگاه یونسکو پیشنهاد می‌گردد.سرمایه فرهنگی- تاریخی اصفهان، محور اصلی جهانی‌شدن این شهر بوده، اما بدون اقدامات فوری در ابعاد زیرساختی، زیست‌محیطی و مدیریت تهدید فرار مغزها نمی‌تواند به تنهایی جایگاه اصفهان را در میان شهرهای جهانی ارتقا بخشد. https://grd.yazd.ac.ir/article_4169.html با افزایش جمعیت سالمندان، ضرورت بازنگری در طراحی فضاهای شهری به منظور ارتقاء کیفیت زندگی بیش از پیش احساس می شود. پژوهش حاضر با هدف تحلیل فضاهای عمومی شهری با رویکرد شهر دوستدار سالمند در منطقه 3 شهر اصفهان انجام شده است.پژوهش از حیث هدف، کاربردی و از نظر روش انجام، توصیفی- تحلیلی می‌باشد. ابزار گردآوری داده ها مطالعات کتابخانه‌ای و میدانی است. جامعه آماری را سالمندان بالای65 سال منطقه 3 تشکیل داده‌اند و بر اساس فرمول کوکران 400 نفر به عنوان حجم نمونه به صورت تصادفی ساده انتخاب شده‌اند. تجزیه و تحلیل داده‌ها با نرم افزار spss و Amos و با استفاده از آزمون های آماری مانند T تک نمونه ای، همبستگی پیرسون و مدل یابی معادلات ساختاری انجام شد.یافته های پژوهش نشان داد که مؤلفه ی فضای باز و ساختمان ها با میانگین 2.56، مولفه ی حمل و نقل با میانگین 2.47، مولفه ی مشارکت اجتماعی با میانگین 2.07 و مؤلفه ی تفریحی و فرهنگی با میانگین 1.73 در وضعیت مطلوبی قرار ندارند. هم چنین بر اساس یافته های حاصل از تحلیل مدل ساختاری، مؤلفه فضای باز و ساختمان ها با بار عاملی 0.96 و مؤلفه تفریحی - فرهنگی با وزن عاملی 0.83 در رتبه دوم اهمیت قرار گرفته است.نتایج حاصل از اعتبار سنجی یافته ها بیان کننده این است که بهبود وضعیت فضاهای عمومی شهر دوستدار سالمند در منطقه 3 نیازمند شناخت تعاملات بین جمعیت سالمند و تحولات محیط شهری در طراحی و اجرای سیاست های عمومی کارآمد در حوزه کاری مدیران و برنامه یزان شهری است. https://grd.yazd.ac.ir/article_4253.html فضاهای تهی، هرگز تهی نیستند؛ آن‌ها سرشار از امکان‌اند، اگر انسان بیاموزد چگونه در آن‌ها حضور یابد. حضور در عرصه‌های طبیعی به طور معناداری با کاهش نشانگان افسردگی، مهار اضطراب و بهبود شاخص‌های خلقی پیوند خورده است. بیابان‌ها به دلیل برخورداری از ویژگی‌های متمایزی همچون سکوت ژرف، افق‌های بی‌کران و کمبود محرک‌های آشفته‌ساز شهری، به عنوان محیط‌هایی ایده‌آل برای بازسازی روانی هستند. مقاله حاضر با روش توصیفی-تحلیلی بدنبال بررسی برنامه‌ریزی اکوتراپی بیابان‌ها از منظر سکوتِ شفا‌بخش در زیست‌بوم‌های ایران است. گردآوری داده‌ها با مطالعات کتابخانه‌ای و میدانی انجام شد. تحلیل داده‌ها نیز با روش دلفی، آزمون تک نمونه ای T و تحلیل مسیر در قالب DPSIR با کمک نرم افزار SPSS انجام شد.یافته های تحقیق نشان می دهد که در بین مؤلفه‌های نیرو محرکه، بیشترین امتیاز متعلق به شاخص «توسعه گردشگری بیابانی (رشد گردشگری تجربه‌گرا»؛ در مؤلفه تأثیرات، متعلق به «احساس آزادی و کاهش محصوریت»؛ در مؤلفه فشارها، متعلق به «تراکم بیش از حد»؛ در مؤلفه پاسخ‌ها، متعلق به «مدیریت زمانی و مکانی حضور»؛ و در مؤلفه وضعیت، بیشترین امتیاز متعلق به «گستره افق (باز بودن فضا)» است. همچنین، روابط بین مؤلفه‌های مدل DPSIR نشان می‌دهد که قوی‌ترین رابطه مثبت و مستقیم بین نیروهای محرکه و فشارها با ضریب 756/0 برقرار است. این بدان معناست که با افزایش تقاضا و عوامل پیشران، فشارهای ساختاری بر محیط به شدت افزایش می‌یابد. در نهایت، طبق خروجی مدل معادلات ساختاری، شاخص «نیرو محرکه» با ضریب بتای استاندارد 835/3 بیشترین تاثیر را بر برنامه‌ریزی اکوتراپی بیابان‌های ایران دارد. https://grd.yazd.ac.ir/article_4204.html پژوهش حاضر با هدف بررسی مورفومتری و پراکنش نبکاها، ویژگی‌های رسوبات ماسه‌ای و تأثیر رژیم باد و سطح ایستابی آب زیرزمینی در منطقه هرات، شهرستان خاتم، انجام شد. در این مطالعه، 20 نمونه نبکا به روش ترانسکت خطی و 36 حلقه چاه پیزومتری در بازه زمانی 1384 تا 1399 مورد بررسی قرار گرفتند. داده‌های باد (10 ساله) با استفاده از نرم‌افزارهای WR Plot و ArcGIS و تحلیل گلماسه مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند و نمونه‌های رسوبی برای تعیین قطر ذرات، جورشدگی و کشیدگی با نرم‌افزار Gradistat آنالیز شدند. نتایج نشان داد که باد غالب منطقه از جهت جنوب‌غربی می‌وزد و بیشترین توان حمل ماسه در زمستان رخ می‌دهد، در حالی که توان حمل ماسه در مناطق شمال‌شرقی و شرقی کمتر است. ذرات ماسه دارای میانگین قطر 2.574 φ، جورشدگی نسبتاً خوب و منشأ واحد بودند. تحلیل‌های آماری نشان داد که بین برخی مؤلفه‌های مورفومتری نبکا و ویژگی‌های گیاهی مانند قطر تاج پوشش و قطر قاعده نبکا روابط معناداری وجود دارد، در حالی که سایر مؤلفه‌ها ارتباط معنادار نشان ندادند. میان‌یابی سطح ایستابی آب زیرزمینی با روش کریجینگ دقیق‌ترین نتایج را ارائه داد. یافته‌ها نشان می‌دهد که شکل‌گیری و پراکنش نبکاها تحت تأثیر ترکیبی از رژیم باد، مورفومتری نبکا، ویژگی‌های رسوبات و شرایط هیدرولوژیکی قرار دارند. https://grd.yazd.ac.ir/article_4245.html مرز ایران و افغانستان یکی از مهم‌ترین و در عین حال پیچیده‌ترین مرزهای شرقی کشور است که در سال‌های اخیر به‌دلیل افزایش تهدیدات امنیتی، اقتصادی و اجتماعی اهمیت بیشتری در سیاست‌گذاری‌های امنیتی ایران پیدا کرده است. در این چارچوب، سیاست انسداد مرز با هدف کنترل و کاهش ریسک‌هایی مانند قاچاق مواد مخدر، ورود غیرقانونی اتباع خارجی و فعالیت گروه‌های مسلح به‌عنوان یکی از راهبردهای اصلی مدیریت مرزی اجرا می‌شود.در کوتاه‌مدت، این سیاست می‌تواند با افزایش نظارت و کنترل فیزیکی، به کاهش تهدیدات مستقیم امنیتی و تقویت توان نهادهای حاکمیتی در مدیریت مرز کمک کند. با این حال، در بلندمدت ممکن است پیامدهایی همچون افزایش نارضایتی در جوامع محلی، محدود شدن فعالیت‌های اقتصادی مرزی، رکود مناطق مرزی و تضعیف تعاملات اجتماعی و فرهنگی میان دو سوی مرز به همراه داشته باشد. از منظر ژئوپلیتیکی، انسداد مرز به‌تنهایی قادر به تأمین امنیت پایدار نیست و نیازمند رویکردی جامع، چندبعدی و مبتنی بر همکاری‌های منطقه‌ای، توسعه اقتصادی، تقویت زیرساخت‌ها و مشارکت جوامع محلی است. همچنین عوامل جغرافیایی، اقتصادی و اجتماعی در کنار یکدیگر بر میزان موفقیت یا ناکامی این سیاست تأثیرگذار هستند. در همین راستا، نتایج تحلیل‌ها نشان می‌دهد که ژئوپلیتیک منطقه‌ای با ضریب اثر 0.42 مهم‌ترین عامل مؤثر بر سیاست انسداد مرز ایران و افغانستان است و نقش تعیین‌کننده‌ای در شکل‌دهی به رویکردهای امنیتی و مرزی کشور ایفا می‌کند. https://grd.yazd.ac.ir/article_4305.html در این پژوهش، عملکرد سه مدل هوش مصنوعی شامل Random Forest، شبکه حافظه بلندکوتاه‌مدت (LSTM) و Transformerدر شبیه‌سازی و پیش‌بینی چهار پارامتر اقلیمی شامل حداقل دمای روزانه، حداکثر دمای روزانه، میانگین دمای روزانه و بارندگی روزانه در ایستگاه سینوپتیک کاشان بررسی و مقایسه شد. داده‌های مورد استفاده شامل ۱۶۴۳۷ مشاهده روزانه در دوره ۱۹۸۰ تا ۲۰۲۴ بود. پس از کنترل کیفیت و اصلاح مقادیر مفقود و نامعتبر، داده‌ها بر اساس ترتیب زمانی به سه مجموعه آموزش (۱۹۸۰–۲۰۱۶)، اعتبارسنجی (۲۰۱۷–۲۰۲۰) و آزمون (۲۰۲۱–۲۰۲۴) تقسیم شدند. سپس، فرآیند نرمال‌سازی Min-Max و تولید ویژگی‌های زمانی و تأخیری بر روی داده‌ها انجام گرفت. عملکرد مدل‌ها با استفاده از معیارهای MAE، RMSE، MAPE و R² ارزیابی شد. نتایج نشان داد که Transformer در پیش‌بینی پارامترهای دمایی عملکرد بهتری داشت؛ به‌طوری‌که برای حداکثر دما مقادیر MAE برابر 490/1 درجه سلسیوس، RMSE برابر 913/1 درجه سلسیوس و R² برابر 967/0 به دست آمد. در پیش‌بینی بارندگی، LSTM با MAE برابر 719/7 میلی‌متر، RMSE برابر 371/13 میلی‌متر و R² برابر 178/0 عملکرد بهتری نسبت به دو مدل دیگر نشان داد. بر اساس مدل‌های منتخب، پیش‌بینی دوره ۲۰۲۵ تا ۲۰۳۴ بیانگر افزایش میانگین دمای سالانه از 32/21 به 56/22 درجه سلسیوس و نوسان مجموع بارندگی سالانه در محدوده تقریبی ۱۱۶ تا ۱۲۰ میلی‌متر است. نتایج نشان می‌دهد که انتخاب مدل پیش‌بینی به ماهیت پارامتر اقلیمی وابسته بوده و مدل‌های مختلف می‌توانند برای متغیرهای دمایی و بارندگی عملکرد متفاوتی داشته باشند.